Căng thẳng tại khu vực Trung Đông vừa bước sang một giai đoạn mới đầy kịch tính khi eo biển Hormuz – “yết hầu” của ngành năng lượng thế giới trở thành tâm điểm của một cuộc đối đầu trực diện giữa Washington và Tehran. Việc Mỹ đơn phương công bố lệnh phong tỏa đã vấp phải sự phản kháng dữ dội từ Iran, khiến dư luận quốc tế lo ngại về một cuộc xung đột vũ trang diện rộng có thể bùng phát bất cứ lúc nào.
“Thùng thuốc súng” Hormuz một lần nữa bị châm ngòi
Vào ngày 12/4, cả thế giới rúng động trước thông tin Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức công bố lệnh phong tỏa hải quân đối với eo biển Hormuz. Đây được coi là một trong những quyết định cứng rắn nhất của Washington trong nhiều thập kỷ qua nhằm gia tăng áp lực tối đa lên nước Cộng hòa Hồi giáo Iran.
Ngay sau tuyên bố này, phía Tehran đã lập tức đưa ra những phản hồi gay gắt. Các quan chức cấp cao của Iran không ngần ngại gọi đây là một “hành vi cướp biển” trắng trợn, vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và các quy định về tự do hàng hải. Sự kiện này đã biến Hormuz từ một tuyến đường thương mại nhộn nhịp trở thành một “thùng thuốc súng”, chỉ chờ một tia lửa nhỏ để phát nổ.
Chi tiết lệnh phong tỏa của và lý do từ Washington
Lệnh phong tỏa không chỉ dừng lại ở những tuyên bố chính trị mà đã nhanh chóng được cụ thể hóa bằng các hành động quân sự.
Lệnh cấm giao thông hàng hải có hiệu lực tức thì
Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo họ sẽ bắt đầu chặn toàn bộ lưu thông hàng hải đi và đến từ các cảng của Iran kể từ 10h sáng ngày 13/4 (theo giờ địa phương). Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ tàu chở dầu hay tàu thương mại nào có ý định giao thương với Iran đều đứng trước nguy cơ bị lực lượng hải quân Mỹ ngăn chặn hoặc bắt giữ ngay tại cửa ngõ eo biển Hormuz.
Mục tiêu “mở cửa eo biển” từ phía Mỹ
Phát biểu về động thái này, phía Mỹ cho rằng đây là bước đi cần thiết để đảm bảo an ninh lâu dài cho khu vực. Tổng thống Trump khẳng định mục tiêu của lệnh phong tỏa là để “gỡ bỏ hoàn toàn thủy lôi” mà Washington cáo buộc Iran đã rải xuống nhằm đe dọa tàu bè quốc tế. Theo góc nhìn của Washington, việc phong tỏa thực chất là một chiến dịch “làm sạch” để mở cửa hoàn toàn eo biển, đảm bảo dòng chảy thương mại không bị Iran khống chế.
Lời đe dọa đanh thép từ quân đội Iran và IRGC
Trái ngược với hy vọng của Mỹ rằng áp lực sẽ khiến đối phương khuất phục, Iran đã đưa ra những lời cảnh báo mang tính hủy diệt đối với bất kỳ bên nào có ý định thực thi lệnh phong tỏa.
“Không cảng nào được an toàn”
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran tuyên bố rằng hành vi của Mỹ là bất hợp pháp và mang tính chất tội phạm hàng hải. Iran khẳng định họ có quyền tự vệ chính đáng và cảnh báo rằng: “Nếu an ninh các cảng thuộc Iran tại vịnh Ba Tư và ở biển Arab bị đe dọa, sẽ không có bất kỳ cảng nào tại hai khu vực này được an toàn”. Đây được hiểu là lời đe dọa nhắm trực tiếp vào các đồng minh của Mỹ tại khu vực, nơi đặt các trung tâm xuất khẩu dầu mỏ lớn.
Cảnh báo về “vòng xoáy chết chóc” từ IRGC
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – lực lượng tinh nhuệ nắm quyền kiểm soát thực tế tại Hormuz – cũng đã lên tiếng đầy thách thức. Họ khẳng định vẫn nắm quyền làm chủ eo biển và cảnh báo đối phương sẽ “mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc” nếu có những tính toán sai lầm về năng lực phản công của Iran. Tư lệnh Hải quân Iran, Shahram Irani, thậm chí còn gọi những tuyên bố của ông Trump là “lố bịch” và khẳng định quân đội Iran sẽ không lùi bước trước bất kỳ đe dọa nào.
Phân tích phản ứng trái chiều từ dư luận quốc tế
Trước viễn cảnh một cuộc phong tỏa hải quân quy mô lớn, các quốc gia đồng minh của Mỹ cũng như các cường quốc thế giới đã bày tỏ sự thận trọng, thậm chí là phản đối gay gắt.
Anh và Tây Ban Nha – Từ chối bị cuốn vào cuộc chiến
Thủ tướng Anh Keir Starmer đã có tuyên bố thẳng thắn khi khẳng định London sẽ không tham gia vào cuộc phong tỏa này. Ông nhấn mạnh Anh không ủng hộ các biện pháp phong tỏa hải quân và sẽ không để đất nước bị kéo vào một cuộc chiến mới với Iran. Tương tự, Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha Margarita Robles gọi kế hoạch của Mỹ là “vô lý” và là một phần của vòng xoáy leo thang nguy hiểm mà thế giới cần tránh xa.
Trung Quốc – Đề cao sự thông suốt của năng lượng toàn cầu
Tại Bắc Kinh, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Quách Gia Côn nhấn mạnh eo biển Hormuz là “mạch máu” của kinh tế thế giới. Trung Quốc kêu gọi các bên tuân thủ các thỏa thuận ngừng bắn và giải quyết tranh chấp thông qua ngoại giao. Bắc Kinh lo ngại rằng bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng sẽ gây ra cú sốc giá năng lượng khủng khiếp cho nền kinh tế toàn cầu vốn đang trong giai đoạn phục hồi nhạy cảm.
Thổ Nhĩ Kỳ với nỗ lực trung gian
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan lại mang đến một cái nhìn lạc quan hơn khi cho rằng cả Mỹ và Iran vẫn đang thể hiện “thiện chí” nhất định trong việc duy trì lệnh ngừng bắn tạm thời. Ankara hy vọng rằng các kênh liên lạc ngoại giao vẫn đủ sức mạnh để ngăn chặn một cuộc đụng độ trực tiếp trên biển.
Kết luận
Tính đến thời điểm hiện tại, dù những lời lẽ tuyên chiến vẫn đang tràn ngập trên khắp các mạng xã hội, nhưng cả Mỹ và Iran về cơ bản vẫn đang tuân thủ lệnh ngừng bắn tạm thời sau các cuộc đàm phán tại Pakistan. Điều này cho thấy cả Washington và Tehran đều hiểu rõ cái giá quá đắt nếu một cuộc chiến thực sự nổ ra tại Hormuz. Tuy nhiên, với lệnh phong tỏa chính thức có hiệu lực từ ngày 13/4, cả thế giới đang nín thở chờ xem liệu một giải pháp chính trị có thể được thiết lập vào phút chót, hay eo biển Hormuz sẽ thực sự trở thành chiến trường lớn tiếp theo. Dù là giả thiết nào thì sự kiện này cũng đang đẩy hòa bình thế giới vào một cuộc thử nghiệm khắc nghiệt chưa từng có.
