Tình hình dịch bệnh sốt xuất huyết tại Việt Nam đang có những diễn biến đáng lo ngại ngay từ những tháng đầu năm 2026. Theo số liệu giám sát mới nhất từ Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), tính đến giữa tháng 4, cả nước đã ghi nhận 31.927 trường hợp mắc bệnh và 4 ca tử vong. Điều đáng nói là dịch bệnh năm nay không đợi đến mùa mưa mới bùng phát mà đã có dấu hiệu gia tăng mạnh mẽ ngay từ quý I, tập trung chủ yếu tại các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam. Trước thực trạng này, các chuyên gia y tế cảnh báo nếu không có sự can thiệp quyết liệt từ cộng đồng, số ca mắc sẽ tiếp tục leo thang trong thời gian tới.
Tại sao số ca mắc sốt xuất huyết tăng cao ngay từ đầu năm?
Thông thường, sốt xuất huyết sẽ vào mùa cao điểm từ tháng 7 đến tháng 11, nhưng năm nay quy luật này dường như đang bị phá vỡ. Có khá nhiều nguyên nhân dẫn tới sự gia tăng đột biến này:
Biến đổi thời tiết và hiện tượng nóng ẩm
Theo ông Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, thời tiết nóng ẩm đến sớm cùng những đợt mưa thất thường đã tạo ra môi trường lý tưởng cho muỗi vằn (Aedes aegypti) sinh sản. Nhiệt độ trung bình tăng cao làm rút ngắn chu kỳ phát triển của muỗi, khiến mật độ côn trùng truyền bệnh trong khu dân cư tăng vọt so với cùng kỳ mọi năm.
Hệ quả của đô thị hóa nhanh
Sự phát triển đô thị quá nhanh đôi khi không đi kèm với hạ tầng xử lý rác thải và nước thải đồng bộ. Tại các khu vực dân cư đông đúc, công trường xây dựng hay các khu nhà trọ, việc quản lý môi trường còn lỏng lẻo. Những hố ga, vũng nước đọng hay các dụng cụ chứa nước không nắp đậy tại các công trình đã trở thành những “nhà máy sản xuất muỗi” khổng lồ.
Sự tồn tại của các vật chứa nước
Thói quen tích trữ nước sinh hoạt trong các chum vại, bể chứa không kín tại một số vùng nông thôn và sự chủ quan trong việc dọn dẹp phế liệu (lốp xe cũ, vỏ dừa, chai lọ) quanh nhà đã tạo điều kiện cho lăng quăng phát triển bền vững, bất chấp nỗ lực phun hóa chất diện rộng của ngành y tế.
3 quan niệm sai lầm phổ biến khiến dịch khó kiểm soát
Một trong những rào cản lớn nhất trong công tác phòng chống dịch hiện nay chính là nhận thức chưa đầy đủ của người dân. Ông Võ Hải Sơn đã chỉ ra 3 hiểu lầm điển hình cần phải thay đổi ngay lập tức:
Sai lầm 1 – Muỗi chỉ đẻ trứng ở nước bẩn
Có thể nói đây là hiểu lầm nguy hiểm nhất. Thực tế, muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết rất “sạch sẽ”. Chúng thường đẻ trứng ở những nơi nước trong, nước tương đối sạch đọng trong nhà như lọ hoa, khay nước thải tủ lạnh, bát nước cúng hay các dụng cụ trữ nước ăn. Do đó, dù nhà cửa trông sạch sẽ nhưng nếu vẫn tồn tại các khay nước đọng, nguy cơ mắc bệnh vẫn rất cao.
Sai lầm 2 – Chỉ trông chờ vào phun hóa chất
Nhiều người dân có tâm lý “ỷ lại” vào các đợt phun thuốc của ngành y tế. Tuy nhiên, phun hóa chất chỉ diệt được muỗi trưởng thành tại thời điểm đó. Nếu bọ gậy (lăng quăng) trong các ổ nước không bị tiêu diệt, chỉ sau vài ngày, một thế hệ muỗi mới sẽ ra đời. Diệt lăng quăng mới là biện pháp cắt đứt nguồn gốc của dịch bệnh một cách bền vững.
Sai lầm 3 – Chỉ sợ muỗi đốt vào ban đêm
Khác với muỗi Anopheles gây bệnh sốt rét hoạt động về đêm, muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết chủ yếu đốt người vào ban ngày, mạnh nhất là sáng sớm và chiều tối. Nhiều người chủ quan không ngủ màn vào buổi trưa hoặc không che chắn khi làm việc tại các góc tối trong nhà, dẫn đến việc bị lây nhiễm bệnh mà không hay biết.
Hành động ngay – Bảo vệ gia đình trước đỉnh dịch
Để ngăn chặn kịch bản dịch bùng phát diện rộng, mỗi hộ gia đình cần thực hiện những hành động cụ thể và duy trì như một thói quen hằng tuần:
- Kiểm soát vật dụng chứa nước: Hãy dành ra 10 phút mỗi tuần để kiểm tra tất cả các vật dụng chứa nước trong và quanh nhà. Đậy kín các bể, chum, vại; thả cá vào các dụng cụ chứa nước lớn để diệt bọ gậy.
- Vệ sinh môi trường: Lật úp các dụng cụ không dùng đến, thay nước bình hoa thường xuyên, bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân chạn.
- Chủ động phòng muỗi đốt: Tập thói quen ngủ màn kể cả ban ngày. Đối với trẻ nhỏ, nên cho mặc quần áo dài tay và sử dụng các sản phẩm xua muỗi được cơ quan y tế cấp phép.
- Hợp tác với y tế: Khi địa phương có chiến dịch phun hóa chất hoặc xử lý ổ dịch, các gia đình cần chủ động mở cửa và phối hợp theo hướng dẫn để đảm bảo hiệu quả diệt muỗi tối đa.
Lưu ý quan trọng khi bạn có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh
Sốt xuất huyết thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao liên tục. Tuy nhiên, diễn tiến của bệnh rất phức tạp, đặc biệt là giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.
Người dân cần đặc biệt lưu ý: Tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc hạ sốt nhóm Aspirin hoặc Ibuprofen. Những loại thuốc này có tác dụng phụ làm loãng máu, khi gặp virus sốt xuất huyết sẽ khiến tình trạng xuất huyết trở nên trầm trọng và khó kiểm soát hơn, có thể dẫn đến tử vong. Thay vào đó, bạn chỉ nên dùng Paracetamol theo đúng liều lượng chỉ định từ bác sĩ.
Nếu thấy các dấu hiệu cảnh báo như: đau bụng dữ dội, nôn ói liên tục, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc cảm thấy mệt lả, tay chân lạnh, hãy đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Kết luận
Với gần 32.000 ca mắc và số ca tử vong đã ghi nhận, sốt xuất huyết không còn là lời cảnh báo xa vời. Thông điệp cốt lõi mà ngành y tế muốn gửi gắm chính là: “Không có lăng quăng, bọ gậy thì không có nguy cơ bùng phát sốt xuất huyết”. Phòng bệnh không tốn kém nhưng đòi hỏi sự kiên trì và tỉ mỉ của mỗi cá nhân. Đừng đợi đến khi dịch gõ cửa từng nhà mới bắt đầu hành động; hãy bắt đầu ngay từ việc dọn dẹp khay nước đọng nhỏ nhất trong căn nhà của bạn ngay hôm nay.
