Trong bối cảnh an ninh năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động, việc phát triển các nguồn năng lượng sạch và bền vững trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tại Hội nghị rà soát lần thứ 10 Công ước An toàn hạt nhân (từ ngày 13-24/4/2026) tại Vienna (Áo), Việt Nam một lần nữa khẳng định lập trường nhất quán: An toàn là yếu tố cốt lõi, luôn được đặt lên trên hết trong mọi giai đoạn của chương trình điện hạt nhân.
Dấu mốc chiến lược – Tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận
Hành trình năng lượng nguyên tử của Việt Nam đã bước sang một trang mới sau quyết định lịch sử của Quốc hội vào tháng 11/2024. Việc tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận không chỉ là một lựa chọn về công nghệ, mà là một bước đi mang tính chiến lược dài hạn.
Vai trò đối với an ninh năng lượng và kinh tế
Điện hạt nhân được xác định là nguồn năng lượng “nền” cực kỳ ổn định, có khả năng vận hành liên tục 24/7 với công suất lớn. Đây là lời giải cho bài toán nhu cầu điện năng dự kiến sẽ tăng mạnh để phục vụ tăng trưởng kinh tế trong thập kỷ tới, giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống lưới điện quốc gia vốn đang chịu áp lực lớn.
Cam kết phát thải ròng bằng 0
Việc phát triển điện hạt nhân là minh chứng cho quyết tâm của Việt Nam trong việc thực hiện cam kết tại Hội nghị COP26 về phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. So với nhiệt điện than, điện hạt nhân cung cấp nguồn năng lượng khổng lồ nhưng không phát thải khí nhà kính, giúp hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng xanh một cách thực chất.
Quy hoạch Điện VIII và sự điều chỉnh chiến lược
Sự trở lại của điện hạt nhân đã được tích hợp sâu rộng vào bản cập nhật Quy hoạch điện VIII và Chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử đến năm 2035. Điều này đảm bảo tính đồng bộ trong việc đầu tư hạ tầng truyền tải và phân phối điện trên phạm vi cả nước.
Hoàn thiện “lá chắn” pháp lý và thể chế an toàn
Để đảm bảo tính an toàn tuyệt đối, Việt Nam không chỉ chú trọng vào xây dựng nhà máy mà còn ưu tiên xây dựng một hệ thống giám sát và hành lang pháp lý vững chắc.
Luật Năng lượng nguyên tử 2025
Một bước tiến quan trọng là việc thông qua Luật Năng lượng nguyên tử 2025. Đạo luật này đã nội luật hóa các tiêu chuẩn khắt khe nhất của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), tạo ra một khung pháp lý hiện đại, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kiểm soát, thanh tra và ứng phó sự cố.
Hệ thống nghị định cùng thông tư hướng dẫn
Đi kèm với Luật là bộ bốn nghị định và ba thông tư hướng dẫn chi tiết. Các văn bản này quy định cụ thể từ khâu lựa chọn địa điểm, thiết kế, thi công cho đến vận hành và quản lý chất thải phóng xạ, không để xảy ra bất kỳ kẽ hở nào trong công tác quản trị an toàn.
Nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy quốc gia
Năng lực của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã được tăng cường mạnh mẽ cả về nhân lực và trang thiết bị kỹ thuật. Với vai trò là cơ quan pháp quy hạt nhân quốc gia, Cục đóng vai trò như một “người gác cổng” độc lập, có quyền thanh tra và giám sát mọi hoạt động liên quan đến năng lượng nguyên tử để đảm bảo tính minh bạch và an toàn.
Xây dựng nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng bền vững
Năng lực vận hành an toàn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng con người và độ tin cậy của hạ tầng kỹ thuật. Đây là hai chân kiềng được Việt Nam đầu tư bài bản.
Đào tạo đội ngũ chuyên gia, kỹ sư, quản lý chất lượng
Việt Nam đã và đang đẩy mạnh việc đào tạo đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và cán bộ quản lý thông qua các chương trình hợp tác quốc tế. Những cán bộ nòng cốt được gửi đi đào tạo tại các quốc gia có nền điện hạt nhân phát triển, đảm bảo sẵn sàng làm chủ công nghệ mới khi nhà máy đi vào vận hành.
Thành lập Ban Chỉ đạo NEPIO
Sự ra đời của Ban chỉ đạo xây dựng nhà máy điện hạt nhân (NEPIO) đóng vai trò điều phối trung tâm. Ban chỉ đạo có nhiệm vụ kết nối các bộ, ngành và đối tác quốc tế để đảm bảo tiến độ xây dựng luôn đi đôi với chất lượng kỹ thuật cao nhất.
Bài học kinh nghiệm từ lò phản ứng Đà Lạt
Dẫn chứng rõ nét nhất cho khả năng quản lý an toàn của Việt Nam chính là việc vận hành lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Trong suốt nhiều thập kỷ qua, lò phản ứng này luôn được duy trì an toàn tuyệt đối, không để xảy ra bất kỳ sự cố nào, là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin cho chương trình điện hạt nhân quốc gia.
Hợp tác quốc tế và mục tiêu an toàn tuyệt đối
Việt Nam khẳng định quan điểm không phát triển năng lượng nguyên tử một cách biệt lập mà luôn đặt trong mối tương quan chặt chẽ với cộng đồng quốc tế.
Vai trò của IAEA và các đối tác toàn cầu
Quá trình hoàn thiện khung pháp lý và đánh giá hạ tầng hiện nay luôn có sự đồng hành và hỗ trợ tích cực từ IAEA. Việt Nam đã nghiêm túc xử lý các khuyến nghị từ những hội nghị rà soát trước đó, đặc biệt là trong lĩnh vực hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thẩm định an toàn.
Xây dựng văn hóa an toàn và quan trắc môi trường
Bên cạnh công nghệ, Việt Nam tập trung xây dựng “văn hóa an toàn” trong mọi hoạt động. Mạng lưới quan trắc phóng xạ môi trường quốc gia đang được hoàn thiện để giám sát liên tục các chỉ số, đảm bảo môi trường xung quanh luôn được bảo vệ tối đa.
Sử dụng năng lượng nguyên tử hướng tới mục đích hòa bình
Cuối cùng, Việt Nam một lần nữa khẳng định cam kết mạnh mẽ về việc sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, tuân thủ mọi công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, đóng góp vào sự ổn định và an toàn hạt nhân trên phạm vi toàn cầu.
Kết luận
Việc tái khởi động điện hạt nhân là bước đi tất yếu để giải quyết bài toán năng lượng và môi trường trong tương lai. Tuy nhiên, Việt Nam khẳng định sẽ không đánh đổi an toàn lấy lợi ích kinh tế bằng mọi giá. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý, nhân lực và sự hỗ trợ từ IAEA, chương trình điện hạt nhân của Việt Nam hứa hẹn sẽ thành công dựa trên nền tảng an toàn tuyệt đối, góp phần đưa đất nước tiến tới một tương lai xanh, sạch và bền vững theo chuẩn mực quốc tế cao nhất.
